Karakteriseren van kankercellen in het bloed

Door het karakteriseren van circulerende kankercellen in het bloed van patiënten met uitgezaaide borstkanker worden diagnostiek, behandeling en prognose verbeterd. Indien de methode die wordt onderzocht gebruikt kan worden, dan is dit een patiëntvriendelijkere, makkelijkere, stralingsvrije en goedkopere methode dan de andere ‘standaard’ methodes. Dit zou betekenen dat artsen hun patiënten niet meer aan vervelende onderzoeken hoeven te onderwerpen en dat ze een betere behandeling op maat kunnen voorschrijven.

Wat is de aanleiding voor het onderzoek?
Voor de behandeling van uitgezaaide borstkanker is het belangrijk om te weten waarop tumoren reageren. Daarvoor is het essentieel te weten of de oestrogeenreceptor (ER) en de human epidermale groeifactorreceptor 2 (HER2) voorkomen op de uitzaaiingen die zijn geconstateerd. Met kennis van deze twee receptoren kan men beter behandelen.
Vandaag de dag wordt veelal gekeken naar de eigenschappen in de oorspronkelijke borsttumor. Deze tumor is echter vaak al ruime tijd vóór het ontstaan van uitzaaiing(en) operatief verwijderd. Aangezien de receptoren in de uitzaaiing kunnen verschillen van de oorspronkelijke tumor, zou dit kunnen betekenen dat iemand een behandeling krijgt die niet aanslaat. Een nieuw biopt van de uitzaaiing geeft een beter beeld. Artsen zien hier echter regelmatig vanaf, omdat een biopsie voor een patiënt een lastige, pijnlijke en risicovolle procedure (bijvoorbeeld door bloedingen) kan zijn. Daarom willen we een alternatief onderzoeken om de eigenschappen van de uitgezaaide tumorcellen te bepalen. Dit alternatief is patiëntvriendelijker, makkelijker uit te voeren, goedkoper dan andere methoden en bovendien stralingsvrij.

Waarom dit onderzoek?
Patiënten lijden onder alle behandelingen en onderzoeken. Zeker wanneer je uitgezaaide borstkanker hebt, wil je je leven zo pijnvrij en kwalitatief goed mogelijk doorbrengen. Indien een zwaar onderzoek niet leidt tot een effectieve behandeling, is dat zeer pijnlijk. Daarom is er een grote behoefte aan nieuwe technieken om op een patiëntvriendelijkere, makkelijkere, goedkopere, weinig invasieve en stralingsvrije manier patiënten met uitgezaaide borstkanker te onderzoeken.

Wat is de inhoud van het onderzoek?
Bij borstkankerpatiënten komen circulerende tumorcellen (CTC’s) voor in het bloed. Deze cellen spelen een belangrijke rol bij uitzaaiingen van de ziekte naar andere plekken in het lichaam. In dit onderzoek worden deze circulerende tumorcellen in kaart gebracht en bekeken of deze methode kan worden gebruikt om de eigenschappen op uitgezaaide tumorcellen te bepalen. Tijdens dit onderzoek wordt het aantal circulerende tumorcellen in het bloed van 200 borstkankerpatiënten bekeken en wordt het aantal CTC’s per 7,5 ml bloed gemeten. Dit geeft de prognose van een patiënt weer. Ook kunnen de kenmerken van de tumorcellen worden afgeleid, zoals de aanwezigheid van ER en HER2. Deze kunnen helpen bij de keuze van de behandeling. Hierdoor kunnen we hopelijk de patiënt een meer gerichte behandeling voorschrijven en voorkomen dat de patiënt een zeer vervelend onderzoek en onnodige behandeling moet ondergaan (bijvoorbeeld een niet-werkende chemobehandeling). Daarnaast wordt onderzocht of het mogelijk is om meer circulerende tumorcellen te detecteren. Hierdoor is de voorspelling van de juiste behandeling mogelijk nog nauwkeuriger.

Hoe wordt het onderzoek uitgevoerd?
Bij 200 patiënten met uitgezaaide borstkanker wordt bloed afgenomen. Alle patiënten ondergaan voor de start van de behandeling drie manieren voor het bepalen van de ER en HER2 status op uitzaaiingen, namelijk:
1) een biopsie van een uitzaaiing (standaard)
2) een PET scan
3) bloedafname voor de telling van de circulerende tumorcellen en receptoranalyse
Deze 3 verschillende methoden zullen met elkaar vergeleken worden.

Wat is de status en wat zijn de te verwachten resultaten?
Op dit moment is de studie open voor inclusie en is van de eerste 88 patiënten bloed afgenomen voor de bepaling van CTC’s. Zodra alle 200 patiënten geïncludeerd zijn, zullen de analyses gedaan worden om de onderzoeksvragen van dit project te kunnen beantwoorden.
Indien deze nieuwe methode met CTC’s gebruikt kan worden om een keuze in behandeling te maken, dan is dit een patiëntvriendelijkere, makkelijkere, goedkopere en stralingsvrije methode dan de andere methodes zoals PET scans en biopten. Dit betekent dat artsen hun patiënten niet meer aan vervelende onderzoeken hoeven te onderwerpen en dat ze een betere behandeling kunnen voorschrijven. Hierdoor hebben patiënten met uitgezaaide borstkanker kans op een beter en langer leven. Een verbetering in detectie zal tevens toekomstig onderzoek naar de eigenschappen van CTC’s vergemakkelijken en de mogelijke waarde van CTC’s voor patiënten verder vergroten.

Wat is de impact en relevantie voor de borstkankerpatiënt?
De meeste mensen die borstkanker hebben gehad, zijn bang voor uitzaaiingen. Uiteindelijk krijgt 1 op de 5 patiënten te maken met uitzaaiingen. Dat is veel. Deze nieuwe methode kan de diagnostiek, behandeling en prognose van patiënten met uitgezaaide borstkanker hopelijk verbeteren. Ze hebben hierdoor kans op een beter en langer leven.

Bepalen van CTC’s kan de diagnostiek en prognose van patiënten met gemetastaseerd borstkanker verbeteren doordat behandelingen beter afgestemd kunnen worden op de eigenschappen van de tumor ten tijde van het bestaan van uitzaaiingen (therapie op maat). Het bepalen van CTC’s door een simpele bloedafname heeft grote voordelen over biopsieën en PET scans en vormt zo een patiëntvriendelijkere, makkelijkere, goedkopere en stralingsvrije methode voor het evalueren van ER en HER2 status.

Interview met dr. Stefan Sleijfer in Blad B van Borstkankervereniging Nederland
Lees het artikel in Blad B, editie 13, voorjaar 2015