Online zelfhulpcursus: Minder angst voor terugkeer van kanker

Angst voor terugkeer van kanker is een probleem van veel vrouwen na borstkanker. Met dagelijks terugkerende problemen tot gevolg, zoals in de omgang met partner en kinderen. Een online zelfhulp cursus biedt deze vrouwen hulp.

Een derde van alle vrouwen die genezen zijn van borstkanker blijven langdurig last houden van angst voor terugkeer van de ziekte. De angst voor terugkeer van kanker kan leiden tot problemen in de relatie met partner en kinderen, bijvoorbeeld doordat vrouwen steeds weer geruststelling blijven vragen, of juist doordat ze er niet over durven praten. Ex-patiënten krijgen nog weinig ondersteuning op het gebied van deze angst voor terugkeer van de kanker.
Het Helen Dowling Instituut (HDI)* heeft een online zelfhulp cursus ontwikkeld die ex-patiënten helpt hun angst te verminderen. Onderzoekers hopen te weten te komen of deze cursus goed werkt, welke vrouwen baat hebben bij online zelfhulp en wat het effect hiervan is. Daarnaast is het de bedoeling dat de zelfhulp cursus toegankelijk gemaakt wordt via websites van patiëntenorganisaties.
* Een instituut wat psychologische (na)zorg biedt aan (ex)kankerpatiënten.

Wat is de aanleiding?
Ongeveer één derde van alle vrouwen die borstkanker hebben gehad, heeft angst voor de terugkeer van kanker. Deze angst zorgt voor een vermindering van kwaliteit van leven. Deze angst zou ook kunnen leiden tot hogere gezondheidszorgkosten en lagere gezondheidsuitkomsten. Borstkankerpatiënten geven aan dat zij steun missen bij het omgaan met angst voor de terugkeer van kanker. Vanwege de steeds hoger wordende prevalentie van borstkanker en de groeiende gezondheidszorgkosten, hebben we dringend een toegankelijke en kosteneffectieve vorm van zorg nodig voor angst voor de terugkeer van kanker. Recent is er een online zelfhulptraining voor angst voor de terugkeer van kanker ontwikkeld.
Het doel van deze studie is het onderzoeken van de (kosten-) effectiviteit van deze online zelfhulptraining voor angst voor de terugkeer van kanker. Verwacht wordt dat online zelfhulp niet even effectief zal zijn voor alle deelnemers. Daarom is het belangrijk om factoren te identificeren die voorspellen of een persoon baat zal hebben van de online zelfhulp. Deze studie is een gerandomiseerd onderzoek, waarbij online zelfhulp wordt vergeleken met de gebruikelijke zorg. Deelnemers worden geworven via ziekenhuizen in diverse regio’s van Nederland. De primaire uitkomstmaat is angst voor de terugkeer van kanker. Andere uitkomstmaten zijn gezondheidszorgkosten en psychosociale problemen. Dit project zal bijdragen aan kennis over mogelijk effectieve manieren om angst voor terugkeer van kanker te verminderen, wat kan leiden tot een betere kwaliteit van leven voor patiënten en hun naasten.
Verder verwachten wij dat deze studie aan zal tonen dat laagdrempelige en gemakkelijke toegankelijke online interventies kosteneffectief zijn en de ontwikkeling van ernstige psychologische problemen zal voorkomen.
Daarnaast is een doel van deze studie het implementeren van de online zelfhulptraining voor angst voor de terugkeer van kanker binnen de reguliere zorg van de verschillende instellingen voor psychosociale oncologie in Nederland. De zelfhulptraining wordt dan ingezet als blended care, dit houdt in dat online zelfhulp wordt gebruikt samen met face-to-face gesprekken. Op deze manier kunnen wij deze online zelfhulptraining nu al aanbieden aan een grote groep (borst-) kankerpatiënten.

Hoe wordt de studie uitgevoerd?
Het HDI biedt deze online zelfhulpcursus aan. Vrouwen uit heel Nederland kunnen zo in hun eigen tijd en op elke plek aan de slag om hun angst te verminderen. De cursus bestaat uit een informatief deel en een praktisch deel, waarbij deelnemers gemotiveerd worden zelf aan de slag te gaan met huiswerk. De onderzoekers bekijken of en wat het verschil is tussen vrouwen die de online cursus volgen, en vrouwen die de reguliere behandeling krijgen.

Het project wordt uitgevoerd binnen verschillende ziekenhuizen verspreid over het land. Vrouwen die borstkanker hebben gehad wordt tijdens een controle bij de mammacareverpleegkundige gevraagd of zij mee willen doen aan het onderzoek of zij krijgen een informatiebrief thuisgestuurd van hun arts en verpleegkundige. De helft van de vrouwen krijgt de online zelfhulptraining voor angst voor de terugkeer van kanker. De andere helft krijgt de gebruikelijke zorg die ze anders ook zouden hebben gekregen. Alle vrouwen worden vijftien maanden tot twee jaar gevolgd en ze worden gevraagd vier keer een vragenlijst in te vullen. Met deze gegevens kijken wij onder andere of de online zelfhulptraining effectief is. Daarnaast proberen we te voorspellen welke vrouwen het meeste baat hebben bij de online zelfhulptraining.
Daarnaast wordt de online zelfhulptraining voor angst voor terugkeer van kanker geïmplementeerd binnen verschillende instellingen die psychologische zorg geven aan mensen met kanker. Dit betekent dat deze instellingen al gebruik maken van de online zelfhulptraining, waardoor deze voor iedereen beschikbaar is. Oorspronkelijke doelstellingen uit de aanvraag zijn het onderzoeken van de (kosten-)effectiviteit van deze online zelfhulptraining voor angst voor de terugkeer van kanker en voorspellen welke vrouwen de meeste baat hebben bij de online zelfhulptraining.
Daarnaast is een doel van de studie het implementeren van de online zelfhulptraining voor angst voor de terugkeer van kanker binnen de reguliere zorg in Nederland. Om dit doel te bereiken zijn vorig jaar april de therapeuten van de verschillende instellingen voor psychosociale oncologie getraind in het werken met de online zelfhulptraining en blended care. Deze instellingen hebben de online zelfhulptraining nu opgenomen in hun zorgaanbod. Een aantal medisch psychologen van ziekenhuizen die deelnemen aan het onderzoek zijn getraind in het werken met de online zelfhulptraining. Ook zij kunnen nu gebruik gaan maken van de online zelfhulptraining als blended care. Een evaluatiebijeenkomst zal volgen voor de therapeuten van de instellingen voor psychosociale oncologie.

Welke impact heeft dit onderzoek op de borstkankerpatiënt?
Het doel van dit onderzoek is om vrouwen na borstkanker te ondersteunen op het gebied van angst voor terugkeer van kanker. Onderzoekers hopen dat ex-patiënten controle krijgen over de angst, minder bang zijn en hierdoor hun kwaliteit van leven kunnen verbeteren.

Wat is de status?
Dit onderzoek is afgerond. Het online zelfhulpprogramma Minder Angst Na Kanker is beschikbaar op de website van het Helen Dowling Instituut: https://www.hdi.nl/minder-angst-na-kanker/. Ook Borstkankervereniging Nederland verwijst ernaar op haar website.
Wel blijkt uit de studie dat alléén de online cognitieve gedragstherapie volgen niet altijd blijvende resultaten biedt. De onderzoekers raden aan om het programma te gebruiken in ‘blended care’, wat betekent dat patiënten naast een online programma ook worden ondersteund door zorgverleners.